Tak, dla dorosłego słuchanie audiobooka to pełnoprawny sposób na przeczytanie książki. W badaniu z 2016 roku osoby, które słuchały, czytały ebook albo robiły jedno i drugie naraz, rozumiały tekst tak samo dobrze, zarówno zaraz po lekturze, jak i dwa tygodnie później. Różnice zaczynają się przy trudnych tekstach, przy nauce i u dzieci, które dopiero uczą się czytać. Niżej znajdziesz, co dokładnie pokazały badania, kiedy lepiej sięgnąć po papier i czy audiobook liczy się do wyzwania czytelniczego.

Czy audiobook to „prawdziwe” czytanie?

Spór jest głównie o słowa. „Czytanie” w ścisłym sensie to odczytywanie liter, więc słuchanie nim nie jest. Ale gdy ktoś pyta „czytałeś tę książkę?”, chodzi mu raczej o to, czy znasz historię, bohaterów i pomysły autora. Pod tym względem audiobook daje to samo.

Nie wszyscy tak uważają. W sondażu NPR i Ipsos z 2025 roku 40% dorosłych Amerykanów odpowiedziało, że słuchanie audiobooków nie jest formą czytania. To sporo, ale nie większość. Częściej tak odpowiadały osoby po 65. roku życia i mężczyźni.

Co mówią badania o rozumieniu

Najczęściej cytowane jest badanie Rogowsky, Calhoun i Tallal z 2016 roku. 91 dorosłych podzielono losowo na trzy grupy. Każda dostała ten sam fragment książki z literatury faktu, tylko w innej formie:

Grupa Jak poznawała tekst Rozumienie zaraz po Rozumienie po 2 tygodniach
1 słuchała audiobooka bez istotnej różnicy bez istotnej różnicy
2 czytała ebook bez istotnej różnicy bez istotnej różnicy
3 czytała i słuchała jednocześnie bez istotnej różnicy bez istotnej różnicy

Żadna forma nie wygrała. Jedno zastrzeżenie: czytanie odbywało się na ekranie, nie na papierze, więc badanie nie mówi nic o tradycyjnej książce.

Podobny wniosek płynie z zupełnie innego rodzaju badań. Zespół z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley zbadał w rezonansie magnetycznym, co dzieje się w mózgu, gdy ludzie czytają i słuchają tych samych historii. W artykule w „Journal of Neuroscience” z 2019 roku piszą, że znaczenie słów jest reprezentowane w mózgu niemal identycznie, niezależnie od tego, czy przyszło przez oczy, czy przez uszy.

Czy czytanie z audiobookiem w tle pomaga?

Część osób włącza audiobook i jednocześnie śledzi tekst w ebooku. Metaanaliza Clinton-Lisell z 2023 roku zebrała 30 badań na ten temat. Wyszło, że czytanie ze słuchaniem daje bardzo małą przewagę nad samym czytaniem, i to tylko wtedy, gdy tempo narzucał prowadzący badanie. Gdy uczestnicy czytali we własnym tempie, różnicy nie było.

W praktyce: jeśli lubisz tak czytać, czytaj. Jeśli nie, nic nie tracisz. Autorka zaznacza, że osobom, którym czytanie sprawia trudność, i uczącym się obcego języka może to pomagać, ale badań jest na razie za mało, żeby to przesądzić.

Kiedy lepiej czytać niż słuchać

Audiobook ma jedną słabość: lektor czyta dalej, nawet gdy Ty się zamyśliłeś. W książce wzrok sam wraca do poprzedniego zdania. Dlatego papier albo ebook sprawdzą się lepiej, gdy:

  • tekst jest gęsty, pełen liczb, nazw i definicji, na przykład podręcznik albo książka o finansach;
  • uczysz się do egzaminu albo chcesz potem coś z książki zastosować (więcej w tekście jak zapamiętać, co czytam);
  • robisz notatki i chcesz zaznaczać cytaty;
  • rozpraszasz się przy słuchaniu, bo słuchasz w biegu, w hałasie albo przy pracy, która też wymaga myślenia.

Przy dzieciach sprawa jest prostsza. Beth Rogowsky, autorka badania z 2016 roku, mówi w rozmowie z NPR, że dzieci, które dopiero uczą się czytać, powinny czytać same, bo słuchanie nie ćwiczy umiejętności odczytywania tekstu. Audiobook może być dodatkiem, ale nie zastępstwem.

Kiedy audiobook wygrywa

  • Gdy masz zajęte ręce, a wolną głowę: spacer, zmywanie, prasowanie, długa jazda autem.
  • Przy książkach pisanych do mówienia: wspomnienia czytane przez autora, poezja, dramaty, reportaże z wieloma głosami.
  • Gdy oczy są zmęczone po dniu przed ekranem.
  • Przy powrocie do czytania po przerwie. Audiobook bywa łatwiejszym pierwszym krokiem niż 400 stron na papierze. Więcej pomysłów znajdziesz w tekście jak wrócić do czytania.

Czy audiobook liczy się do wyzwania czytelniczego?

To zależy od Was, nie od badań. Większość osób, które prowadzą wyzwania, liczy książkę, gdy zna się ją całą, niezależnie od formy. Ustalcie to na starcie, żeby nikt nie miał poczucia, że ktoś „oszukuje”.

Kilka zasad, które dobrze działają:

  • Wyzwanie w książkach: audiobook liczy się jak każda inna przeczytana książka.
  • Wyzwanie w stronach: wpisujcie liczbę stron wydania papierowego, bo nagranie stron nie ma.
  • Wyzwanie w minutach: to najuczciwsza waluta, gdy jedna osoba słucha, a druga czyta. Godzina to godzina.

Gotowe pomysły na zadania, w tym takie, które audiobook spełnia od ręki, znajdziesz w tekście wyzwanie czytelnicze: pomysły i na liście wyzwanie czytelnicze 2027.

Jak zapisywać audiobooki w Talemi

Talemi, aplikacja, którą tworzymy, nie ma osobnego trybu dla audiobooków. Możesz za to dodać książkę na półkę i zapisywać postęp tak, jak Ci wygodnie:

  • w stronach, przeliczając rozdziały na strony wydania papierowego;
  • w minutach, wpisując czas słuchania albo włączając stoper czytania, który liczy dalej, nawet gdy zamkniesz aplikację.

Minuty trafiają do statystyk i do wyzwań ze znajomymi liczonych w minutach. Szerzej o tym, co wybrać, piszemy w tekście licznik stron czy minut, a o samych aplikacjach w poradniku aplikacja do śledzenia czytania.

Chcesz liczyć książki niezależnie od formy? Zobacz, jak działa Talemi i zapisz się na wczesny dostęp.

FAQ

Czy słuchając audiobooka, zapamiętuję mniej? Według badania z 2016 roku nie: po dwóch tygodniach osoby, które słuchały, pamiętały tyle samo co te, które czytały ebook. Więcej zapamiętasz przy gęstym tekście, gdy czytasz we własnym tempie i możesz wrócić do zdania.

Czy audiobook na przyspieszeniu się liczy? Tak, jeśli nadążasz za treścią. Gdy łapiesz się na tym, że nie wiesz, co się stało w ostatnim rozdziale, zwolnij.

Czy można słuchać i czytać jednocześnie? Można. Metaanaliza z 2023 roku nie wykazała dużej przewagi takiego sposobu, ale też żadnej straty, więc wybierz to, co jest dla Ciebie przyjemniejsze.

Czy audiobook liczy się jako przeczytana książka? Dla większości czytelników tak. W wyzwaniu ze znajomymi po prostu ustalcie to przed startem.

Źródła